BORÇLUNUN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERDEKİ ALACAK VE MALLARININ HACZİ
Av. Bilal Gürel
Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacaklarından kastedilen, borçlunun bir kıymetli evraka bağlı olmayan maaş ve ücretler ve bunların dışındaki alacaklardır.
I. Borçlunun Üçüncü Kişilerdeki Alacaklarının Haczi (Haciz İhbarnameleri)
Maaş ve ücret alacağı dışında borçlunun bir üçüncü kişinin yedinde bulunan nakit paranın haczidir. Örnek vermek gerekirse kişilerin hesap açarak bankaya yatırdıkları paraları borçlu oldukları dosyalar nedeniyle haciz ihbarnamesi göndererek haczedilebilmektedir.
1. Haciz İhbarnamesi Süreci (İİK Md. 89): İcra müdürü alacaklının talebi ile borçlunun böyle bir alacağını haczedip, haciz tutanağına keyfiyeti geçirir. Bunu borçluya da bildirir. Böylece ilgili alacak haczedilmiş olur. İİK Md. 89’daki usul bu noktadan sonra alacağın muhafazası içindir. Bahse konu haciz işlemi üçüncü kişiye de “haciz ihbarnamesi” göndermek suretiyle bildirilir. Haciz ihbarnamesi üçüncü kişi tüzel kişilik ise bunun merkezine veya bir şubesine tebliğ edilir. Merkez cevabi itirazını bütün şubeleri kapsayacak şekilde verir.
Aşama 1: 1. Haciz İhbarnamesi
1. haciz ihbarnamesini alan üçüncü kişi bu ihbarnameye 7 gün içerisinde itiraz etmelidir. İtiraz edilmediği takdirde takip borçlusunun kendisinde alacak miktarı kadar alacağı olduğunu varsayımsal olarak kabul etmiş sayılacaktır.
Aşama 2: 2. Haciz İhbarnamesi
İlk ihbarda yasal sürede itiraz etmeyen üçüncü kişiye 2. haciz ihbarnamesi gönderilir. Bu ihbarda, borcun zimmetinde sayıldığı ihtarı ile birlikte, bu ihbarnamenin tebliğinden itibaren yine 7 gün içerisinde takip borçlusunun kendisinde alacağı olmadığına dair itirazda bulunabileceği bildirilir. Şayet itiraz edilmeyecekse ilgili alacağın ödenmesi istenir.
Aşama 3: 3. Haciz İhbarnamesi ve Menfi Tespit Davası
İkinci ihbarnameye de süresi içinde itiraz etmeyen üçüncü kişiye 3. haciz ihbarnamesi tebliğ edilir. Üçüncü kişinin, bu ihbarnamenin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içerisinde parayı icra dairesine ödemesi veya aynı süre içinde Menfi Tespit Davası açması gerekir. Aksi takdirde borç zimmetinde kesinleşir ve cebri icra yoluyla tahsil edilir.
Eğer üçüncü kişi tarafından menfi tespit davası açılmazsa veya borç ödenmezse artık borçlunun alacağının üçüncü kişinin zimmetinde olduğu kesinleşir. Alacaklı talebi üzerine, üçüncü kişinin borca yetecek kadar malı haciz, satış ve taksim yapılır.
Eğer 15 gün içerisinde menfi tespit davası açılırsa üçüncü kişi buna ilişkin belgeyi, ihbarnamenin tebliğinden itibaren 20 gün içerisinde icra dairesine tevdi eder. Bunun üzerine ise cebri icra işlemleri üçüncü kişiye yönelik olmak üzere durur.
Menfi tespit davası üçüncü kişi tarafından kaybedildiği takdirde mahkeme dava konusu alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere tazminata re’sen karar verir. Bütün rakam icra dairesine ödenir. Ayrıca kaybeden üçüncü kişinin takip borçlusuna sebepsiz zenginleşme davası açması hakkı saklıdır.
II. Haciz İhbarnamesi Dışında Yapılan Alacak Haczi (Haciz Müzekkeresi)
Yargıtay’ın da benimsediği uygulamaya göre haciz ihbarnamesinin yanında veya onun yerine borçlunun üçüncü kişilerdeki alacakları için, haciz müzekkeresi ile de haciz yapılmaktadır. Bu müzekkere de borçlunun bankadaki parasının/mevduatının haczedildiği, bu paranın borçluya verilmemesi yani hesaba bloke konulması, paranın icra dairesine verilmesi gerektiği bildirilir. Haciz ihbarnamelerinden farklı olarak bankanın müzekkereye itiraz hakkı olmadığı gibi itiraz edilmediğinde doğan zimmetinde sayılma ve borçtan sorumluluk da doğmaz.
III. Borçlunun Maaş veya Ücretinin Haczi
Kamu kesimi veya özel sektörde çalışan borçlu memur veya işçilerin maaş ve ücretleridir. Borçlunun böyle bir maaşı haczedilince icra dairesi, borçlunun yanında çalıştığı işverene durumu bir yazı ile bildirir. Bu bildirimde;
Borçlunun ücretinin asgari 1/4’inin haczedildiği,
Borçlunun ücret/maaş miktarının en geç bir hafta içerisinde icra dairesine bildirilmesi,
Borç bitinceye kadar ücretten ilgili kesintinin yapılıp icra dairesine gönderilmesi ihtar olunur.
İlgili kesinti yapılmadığı ve icra dairesine gönderilmediği takdirde ayrıca bir bildirime gerek olmadan, icra dairesince bu işverenin mallarından borç kadar alınır ve ayrıca cezai müeyyideler de bulunmaktadır. İşveren borçlunun durumundaki değişikliği bildirmek zorundadır.
IV. Müstakbel Alacaklarının Haczi
Müstakbel alacak kavramı için; öncelikle hukuki temelli bir ilişki bulunmalı, sonrasında takip borçlusu ile üçüncü kişinin arasında doğacak alacağın cinsinin ve borçlusunun belli olması gerekli ve yeterlidir (Örn: Kira alacağı).
Burada önemli olan husus ortada hukuki bir ilişki bulunmalıdır. Sadece ümit ve ihtimalle üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderilemez. Buna rağmen gönderilirse de üçüncü kişi tarafından yine de 7 gün içerisinde takip borçlusunun bir alacağının olmadığını bildirmelidir.
“Yargıtay, bir hukuki ilişkiye veya temele dayanmayan alacaklar bakımından üçüncü kişiye bir yükümlülük yüklenemeyeceğini, bu alacaklara ilişkin haciz ihbarnamelerine karşı süresiz şikâyet yoluyla icra hukuk mahkemesine başvurulabileceğini kabul etmektedir.”